فرموده : پيش از تو مردانى فرستاديم و به آنها وحى ميكرديم . . . آيا در زمين سير نكردند تا عاقبت پيشينيان را بنگرند . . . آنگاه فرموده * ( « حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا فَنُجِّيَ مَنْ نَشاءُ وَلا يُرَدُّ بَأْسُنا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ » ) * . ظاهر آنست كه ضمير « ظَنّوا ، أنّهم ، كذبوا » همه راجع به « الرّسل » است و معنى چنين مىشود : تا آنگاه كه پيامبران مأيوس شدند و خيال كردند كه وعدهء عذاب درست نبوده يارى ما به آنها رسيد . آيا چنين خيالى در ذهن پيامبران خطور مىكند ؟ ! و آيا اين عبارت اخراى آنست كه فرموده * ( « وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه مَتى نَصْرُ الله ) * ؟ ! و اللَّه العالم . در الميزان سه ضمير گذشته را به مردم بر گردانده و فرموده : يعنى چون رسل از ايمان مردم مأيوس شدند و مردم پنداشتند كه پيامبران بدروغ وعدهء عذاب داده‌اند آنگاه يارى ما آمد . راجع بمرجع سه ضمير و اينكه راجع بمردم است با آيهء 27 هود كه دربارهء قصهء نوح آمده كه مردم بنوح گفتند * ( « بَلْ نَظُنُّكُمْ كاذِبِينَ » ) * و فرعون بموسى گفت * ( « إِنِّي لأَظُنُّكَ يا مُوسى مَسْحُوراً » ) * اسراء : 101 استدلال كرده است و اللَّه العالم . اينك ميرسيم بآيهء * ( « إِنَّا فَتَحْنا » ) * به نظر نگارنده حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله دربارهء توفيق و پيشرفت اسلام ناراحتى ها و تنگىهاى خاطر داشت چنان كه خداوند بارها فرموده * ( « فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ الله حَقٌّ » ) * غافر : 55 * ( « وَاصْبِرْ وَما صَبْرُكَ إِلَّا بِالله ) * . . . * ( وَلا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ » ) * نحل : 127 * ( « فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ الله حَقٌّ وَلا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لا يُوقِنُونَ » ) * روم : 60 . اين آيات همه براى رفع دلتنگى آنحضرت و براى تسليت اوست . و چون مكه فتح شد و بت پرستى متلاشى گرديد اين وعده ها جاى خود را گرفت و آنحضرت خاطرش آرام و مطمئن گرديد كه ديگر دستى بالاى دست اسلام نيست و معبودات باطل ناپديد شدند و كلمهء عالمگير و دلنواز